01 – Jak żyć z ADHD?

Rozmowa koncentruje się na tematyce ADHD u osób dorosłych, procesie diagnozy, leczeniu oraz działalności samej fundacji.

1. Działalność Fundacji eFkropka i rola asystenta zdrowienia: Fundacja eFkropka zajmuje się zmianą obrazu polskiej psychiatrii, promując model psychiatrii środowiskowej oraz organizując Kongresy Zdrowia Psychicznego. Prowadzi również warsztaty antydyskryminacyjne („Razem wbrew stereotypom”) oraz poradnię, w której pracują asystenci zdrowienia

• Asystent zdrowienia: To osoba po kryzysie psychicznym, która wspiera profesjonalistów (lekarzy, psychologów) i pacjentów. Dzięki własnemu doświadczeniu choroby asystent potrafi lepiej zrozumieć pacjenta i służyć mu wsparciem, co jest kluczowym elementem holistycznego podejścia do leczenia. Rafał Kłopotowski, będący asystentem, podkreśla, że w fundacji jego doświadczenie jest traktowane jako zasób, a nie przeszkoda.

2. Czym jest ADHD i jak się objawia ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) jest zaburzeniem neurorozwojowym, z którym człowiek się rodzi – nie można na nie „zachorować” w dorosłości, objawy muszą występować od dzieciństwa

• Ewolucja postrzegania: Kiedyś diagnozowano je głównie u „niegrzecznych chłopców”. Obecnie rośnie świadomość występowania ADHD u dorosłych oraz u kobiet, u których częściej dominują zaburzenia uwagi (bez nadruchliwości), przez co trudniej je zdiagnozować

• Współwystępowanie: Zwrócono uwagę na częste współwystępowanie ADHD ze spektrum autyzmu, co może utrudniać diagnozę, gdyż objawy mogą się wzajemnie maskować.

3. Historia Rafała Kłopotowskiego: Rafał Kłopotowski podzielił się swoją historią późnej diagnozy (otrzymał ją w wieku blisko 60 lat), mimo że objawy miał od dziecka. W szkole nie mógł usiedzieć w ławce, przeszkadzał innym. Studia aktorskie, wymagające ruchu i ćwiczeń, były dla niego łatwiejsze niż tradycyjna nauka. W pracy w teatrze w USA jego ADHD bywało pomocne przy wielozadaniowości (reżyserowanie kilku sztuk naraz). Jednak w pracy administracyjnej na Uniwersytecie Stanforda jego objawy (mylenie dat, brak koncentracji) doprowadziły do zwolnienia, co wywołało frustrację i poczucie winy.

Został zdiagnozowany przez psychiatrę, który leczył go również na chorobę afektywną dwubiegunową i narkolepsję. Rozpoznanie przyniosło mu ogromną ulgę i pozwoliło zdjąć z siebie poczucie winy za bycie „rozkojarzonym” czy „leniwym”.

4. Proces diagnozy i „moda” na ADHD Rozmówcy przestrzegają przed samodzielnym diagnozowaniem się za pomocą testów w internecie.

• Rzetelna diagnoza: To skomplikowany proces wymagający czasu (często kilku tygodni), współpracy psychologa i psychiatry oraz, jeśli to możliwe, wywiadu z rodziną pacjenta na temat jego dzieciństwa.

• Zjawisko społeczne: Obserwuje się nadrozpoznawalność i „psychiatryzację życia społecznego”, gdzie ludzie przypisują sobie zaburzenia (np. depresję czy ADHD) na podstawie chwilowych trudności, co jest błędnym podejściem.

5. Leczenie i strategie radzenia sobie ADHD można leczyć farmakologicznie (np. sole amfetaminy), co u wielu pacjentów przynosi spektakularną poprawę („efekt wow”) i wyciszenie.

• Zagrożenia: Leki te są stymulantami i niosą ryzyko uzależnienia, zwłaszcza jeśli są używane przez osoby bez ADHD w celu poprawy wydajności (tzw. „wyślizganie synaps”).

• Terapia niefarmakologiczna: Ważne jest zrozumienie swoich trudności i nauka zarządzania nimi. Istotne są też techniki relaksacyjne, medytacja czy spacer, by rozładować energię.

Podsumowanie: Głównym przesłaniem rozmowy jest to, że kryzys psychiczny lub zaburzenie takie jak ADHD, po odpowiednim zdiagnozowaniu i zaakceptowaniu, nie musi wykluczać z życia. Może stać się zasobem, jeśli nauczymy się z nim żyć i czerpać z niego (np. wykorzystując energię i kreatywność), jednocześnie dbając o swoje zdrowie psychiczne.